Na jachcie nawet niewielki pożar szybko staje się poważny. Kabina jest mała, materiały palne znajdują się blisko siebie, a dym może w kilka chwil odciąć drogę do kokpitu. Dlatego pierwszym celem nie jest uratowanie wyposażenia. Trzeba ostrzec ludzi, zachować drogę odwrotu i zatrzymać dopływ energii do ognia, o ile można to zrobić bez wchodzenia w płomienie lub dym.
Pierwsze sekundy: alarm, kamizelki i wezwanie pomocy
Krzyknij wyraźnie „pożar” i wskaż miejsce. Wszyscy przechodzą do bezpiecznej części jednostki oraz zakładają kamizelki. Jedna osoba bierze radio ręczne lub telefon i wzywa pomoc, druga odcina paliwo, gaz albo prąd, a trzecia przygotowuje środki gaśnicze — jeśli skład załogi na to pozwala.
Na morzu, gdy ogień zagraża jednostce lub ludziom, nadaj Mayday na kanale 16 i podaj pozycję, nazwę łodzi, liczbę osób oraz charakter pożaru. Na śródlądziu dzwoń pod 112. Nie czekaj z alarmem do chwili, gdy wykorzystasz wszystkie gaśnice. Pożar może uszkodzić radio, instalację i silnik szybciej, niż się spodziewasz.
Nie wchodź do zadymionej kabiny. Dym jest toksyczny, ogranicza orientację i potrafi obezwładnić wcześniej niż sam ogień.
Odcięcie paliwa, gazu i prądu
Jeśli pożar zaczął się w kambuzie, zamknij zawór butli LPG, ale tylko wtedy, gdy dojście jest wolne od płomieni. Przy awarii elektrycznej wyłącz główny wyłącznik akumulatorów i ładowanie z brzegu. W komorze silnika zatrzymaj napęd oraz nawiew i zamknij dopływ paliwa. Nie otwieraj szeroko klapy silnika „żeby zobaczyć”. Nagły dopływ tlenu może gwałtownie rozwinąć pożar.
Wiele jachtów ma mały otwór do podania środka gaśniczego do zamkniętej komory silnika albo instalację stałą. Załoga powinna znaleźć ten punkt jeszcze przed wypłynięciem. Po użyciu CO₂ lub systemu gazowego komora pozostaje zamknięta przez czas przewidziany w instrukcji — zbyt wczesne otwarcie często powoduje ponowny zapłon.
Jaką gaśnicę wybrać?
Litery na gaśnicy oznaczają grupy pożarów, do których została przebadana. Zawsze czytaj oznaczenia konkretnego urządzenia, bo dwa czerwone cylindry mogą zawierać zupełnie inny środek.
- Pożary klasy A obejmują ciała stałe, takie jak drewno, tkaniny i część tworzyw. Pomaga woda, piana albo odpowiednia gaśnica proszkowa, o ile zastosowanie na jachcie i przy instalacji elektrycznej jest bezpieczne.
- Pożary klasy B dotyczą cieczy palnych: benzyny, oleju napędowego i rozpuszczalników. Używa się środka z oznaczeniem B, najczęściej piany, proszku lub CO₂ zgodnie z instrukcją. Strumień wody może roznieść płonącą ciecz.
- Pożary gazów wymagają przede wszystkim zamknięcia dopływu. Zgaszenie płomienia przy nadal ulatniającym się LPG tworzy niewidoczną chmurę, która może eksplodować po kontakcie z iskrą.
- Urządzenia pod napięciem najpierw odłącz od zasilania. CO₂ nie pozostawia osadu i nadaje się do części urządzeń elektrycznych, ale w małej kabinie wypiera tlen. Proszek jest skuteczny, lecz mocno ogranicza widoczność i zanieczyszcza instalację.
- Tłuszcz w kambuzie przykrywa się pokrywką lub kocem gaśniczym, jeżeli można podejść bezpiecznie. Nigdy nie wlewaj wody do płonącego oleju.
Na małej jednostce praktyczna bywa gaśnica wielozadaniowa z odpowiednimi oznaczeniami, ale nie ma jednego środka idealnego do każdego miejsca. Zestaw warto dobrać do silnika, paliwa, kambuza, instalacji 230 V i rodzaju akumulatorów. Korzystaj z urządzeń z uznanym dopuszczeniem, a liczbę i parametry dobierz do przepisów oraz instrukcji konkretnej jednostki.
Proszek, piana, CO₂ i mgła wodna — różnice w praktyce
Gaśnica proszkowa
Działa szybko na wiele typów pożarów i jest odporna na niską temperaturę. W kabinie tworzy jednak gęstą chmurę, która utrudnia oddychanie i znalezienie wyjścia. Proszek wnika w elektronikę, silnik i instalacje, a po gaszeniu wymaga gruntownego czyszczenia. Nie używaj go w sposób, który odetnie ci drogę ucieczki.
Gaśnica pianowa
Piana chłodzi i odcina dopływ tlenu, dlatego sprawdza się przy wielu pożarach materiałów stałych i cieczy. Trzeba sprawdzić, czy dany model może być użyty w pobliżu urządzeń elektrycznych oraz w jakiej temperaturze może być przechowywany. Nie każda piana nadaje się do każdego paliwa.
Gaśnica CO₂
Nie zostawia osadu, więc bywa wybierana do elektroniki i instalacji elektrycznej. Ma krótki czas działania i słabo chłodzi rozgrzane materiały, dlatego możliwy jest ponowny zapłon. W zamkniętej kabinie dwutlenek węgla stwarza ryzyko uduszenia. Dysza gaśnicy silnie się schładza — chwytaj urządzenie wyłącznie w przewidzianych miejscach.
Mgła wodna i woda
Woda bardzo dobrze chłodzi pożary klasy A, a certyfikowane urządzenia mgłowe mają coraz szersze zastosowanie. Nie wolno jednak improwizować przy płonącym paliwie, tłuszczu, instalacji pod napięciem ani metalu reagującym z wodą. Decydują oznaczenia producenta gaśnicy.
Jak użyć gaśnicy i nie stracić drogi wyjścia?
Stań między pożarem a wyjściem, nigdy odwrotnie. Zerwij zabezpieczenie, wyceluj w podstawę płomieni i uruchom gaśnicę krótką próbą. Podawaj środek spokojnymi ruchami, z odległości wskazanej na etykiecie. Nie celuj w czubek ognia i nie opróżniaj urządzenia przypadkowo w dym.
Jeśli płomień nie maleje od razu, dym gęstnieje, ogień sięga podsufitki albo butli z gazem, wycofaj się. Zamknij drzwi i luki, jeśli można to zrobić bez narażenia ludzi. Przygotuj środki ratunkowe i oddal załogę od dymu. Jacht można zastąpić; zatrucia dymem i poparzeń nie.
Po ugaszeniu nadal jest niebezpiecznie
Obserwuj miejsce z bezpiecznej pozycji. Izolacja, sklejka i wyposażenie mogą tlić się poza zasięgiem wzroku. Nie przywracaj zasilania ani paliwa. Po każdym pożarze jednostkę powinien sprawdzić serwis, a gaśnice trzeba napełnić lub wymienić. Jeśli użyto proszku, szybkie i dokładne czyszczenie ograniczy jego korozyjny wpływ na metal oraz elektronikę.
Kontrola przed rejsem
- gaśnice są przy wyjściach i można do nich sięgnąć bez przechodzenia obok źródła ognia,
- koc gaśniczy znajduje się w pobliżu kambuza, ale nie bezpośrednio nad kuchenką,
- każdy zna główny wyłącznik prądu oraz zawory gazu i paliwa,
- czujniki dymu oraz tlenku węgla działają,
- przewody paliwowe, gazowe i elektryczne nie są popękane ani przegrzane,
- drogi wyjścia i luki awaryjne otwierają się od środka,
- gaśnice mają właściwe ciśnienie, plomby i aktualny termin kontroli.
GS
GS
GS